ADET DÜZENSİZLİĞİ


Normal bir adet düzeni olan bir kadın ortalama 28 günde bir kanama görür. Bu süre bir adet kanamasının başladığı ilk günden, diğer adet kanamasının başladığı ilk güne kadar geçen süredir ve bu kanama 3-7 gün arasında devam eder. İlk günlerde nispeten daha fazla olan kanama yavaş yavaş azalarak en geç 7 günde tamamen biter.

Tüm bu adet dönemi boyunca kadın ortalama olarak 40 mililitre kan kaybeder. 28 günden 7 gün önce ve 7 gün sonra olan kanamalar da normal sınırlar içersine girer. Ancak bundan daha fazla olan kanamalarda adet düzensizliğinden bahsedilir. Yani 21 günden sık, 35 günden seyrek, adet süresi olarak 3 günden az, 7 günden fazla olana kanamalar düzensizdir.

Bazı kadınlarda ek olarak iki adet kanamasının ortasına denk gelen yumurtlama döneminde birkaç damla süren lekelenme tarzında kanama olabilir. Bu kadınlarda yumurtlama esnasında oluşan bu kanama her ay tekrar eder ve normal dışı bir durum olarak kabul edilmez.

Adet düzensizliğini kadın hayatının farklı evrelerinde inceleyebiliriz. Bu amaçla kadın hayatını çocukluk, ergenlik, doğurganlık, premenopoz (menopoz öncesi) ve menopoz olarak ayırmak gerekir...

ÇOCUKLUK ÇAĞI


Doğumdan ilk adet görülene kadar geçen zamandır. İlk adet kanaması ortalama 12 yaşında görülür. İlk adetin 9 yaşından önce görülmesi durumunda hormonal bir bozukluk sözkonusu olabileceği gibi, 16 yaşına kadar gerçekleşmemesi durumunda hormonal bir bozukluk dışında yapısal bazı kusurlar da (kızlık zarının tam kapalı olması ve kanın akmasına izin vermemesi, genital organların olmaması gibi) söz konusu olabileceğinden mutlaka jinekolojik değerlendirme gerekir.

ERGENLİK DÖNEMİ


İlk adetin görülmesiyle birlikte genç kadınlığa ilk adım atılır. Ancak hormonal sistemin olgunlaşması iki yıl gibi bir sürede tamamlandığından siklusların bir kısmı ovulasyon (yumurtlama) olmadan gerçekleşir. Bu yüzden ergenlik döneminde adet gecikmelerine ve/veya adetlerin normalden uzun sürmesine sık rastlanır. Bu dönemdeki bir genç kızın 6 ay boyunca adet görmemesi ve/veya gördüğü kanamaların normalden fazla olduğunun düşünülmesi durumunda jinekolojik değerlendirme gerekir.

DOĞURGANLIK DÖNEMİ


Ergenlik döneminin belli bir aşamasından itibaren adetler düzenli hale gelir ve siklusların tümünde ovulasyon (yumurtlama) olur. Bu dönem kadının gebe kalabileceği dönemdir ve menopoza kadar devam eder.

Bu dönemde en sık görülen adet düzensizlikleri gecikmeler, ara kanamalar, adetin fazla olması ve uzun sürmesi ya da az olması ve kısa sürmesi şeklinde olur.

 

1. Gecikmeler


Doğurganlık döneminde de adet gecikmelerine sık rastlanır. Aktif cinsel yaşamı olan ve etkin bir korunma yöntemi kullanmayan kadında görülen adet gecikmelerinin en muhtemel nedeni gebeliktir. İkinci muhtemel neden de herhangi bir şekilde o siklusta ovulasyon (yumurtlama) olmaması ve bu nedenle "dökülmenin" gecikmesidir. Düzenli adet gören bir kadında beklenmedik bir şekilde ortaya çıkan gecikmenin nedeni ise stres, mevsimsel değişiklikler, mekan değişiklikleri olabilir. Bir kadında senede bir kez adet gecikmesi olması ileri inceleme gerektiren bir durum değildir. Ancak adet gecikmesi senede bir kereden çok oluyorsa ve/veya gecikmelerden biri 6 aydan daha uzun sürüyorsa hormonal tetkik yapılması gerekir.

Adet gecikmesinin diğer önemli nedenleri arasında aylık ya da üç aylık korunma iğneleri ya da kola uygulanan hormon çubuklarının içinde bulunan hormonların yan etkileri sayılabilir.

2. Ara Kanamalar


Doğurganlık döneminde sık görülen diğer bir adet düzensizliğidir. En muhtemel neden serviksteki enfeksiyonlardır. Diğer muhtemel nedenler miyomlar (uterusta bulunan iyi huylu urlar) ve serviks ve rahim içi poliplerdir (polipler de iyi huylu oluşumlardır). Spiral kullanımı, doğum kontrol hapı kullanımı, aylık, üç aylık iğneler ve kola uygulanan çubuklar da lekelenme tarzında ara kanamalara neden olabilirler.

3. Adetin Fazla Olması


En muhtemel neden yumurtlama olmadan gerçekleşen siklustur. Diğer nedenler spiral kullanımı, aylık, üç aylık iğneler ve kola uygulanan çubuklardır. Farkında olunmayan gebeliğin düşükle sonuçlanması da yanlışlıkla adet kanaması sanılabilir.

4. Adetin Az Olması


Adet döneminde görülen kanama miktarı yaşla birlikte azalma eğilimi gösterir. Doğum kontrol hapı kullanımı da adet kanamasını önemli ölçülerde azaltır. Sorunlu seyreden kürtajlar sonrası endometrium tabakasında ortaya çıkan yapışıklıklar da az adet görülmesine, ileri derecede yapışıklıklarda hiç adet görememeye neden olabilir. Şüpheli durumlarda "üstüne görme" yani gebelikte ortaya çıkan kanamayı adet kanaması sanma yönünden gerekli incelemeler de mutlaka yapılmalıdır.

5. Sık Adet Görme


En muhtemel neden hormonal dengesizliktir. Ara kanamalar sıklıkla adet kanaması ile karıştıklarından ara kanamaların muhtemel nedenleri burada da söz konusu olabilir.

Tüm bunlara ek olarak her türlü normalden fazla kanama durumunda vücudun kanamayı durdurma ve kanı pıhtılaştırma mekanizmalarındaki muhtemel bir bozukluk mutlaka akla gelmelidir. Bu özellikle ergenlik döneminde olan ve tüm kanamaları bir "faciaya" dönüşen kızlarda muhtemel neden olabilir ve araştırılmalıdır.

Adet kanaması düzensizliklerinde diğer önemli bir etken de tiroid bezi hormonlarının eksik veya fazla olmasıdır. Bu hormonların azlığı veya fazlalığı durumunda adet kanaması düzeni sıklıkla bozulur.

PREMENOPOZ


Menopoza girmeden önceki geçiş dönemidir. Çoğu kadın özellikle bu dönemde adet düzensizlikleri ile karşılaşır. Bu düzensizlikler adet gecikmeleri şeklinde olabileceği gibi sık ve aşırı kanamalar şeklinde de olabilir. Bu dönemde hastanın en korktuğu şey gebe kalmış olmaktır. Doktorun en önem verdiği şey ise özellikle aşırı kanamalarda altta yatan kötü bir hadise olup olmadığıdır. Adet düzensizliğinin en sık sebebi menopoza yaklaşmaya bağlı yumurtlamanın olmamasıdır. Ancak diğer organik nedenlerle (myomlar, polipler, yumurtalık kistleri ve hatta kötü huylu nedenlerle) de kanamalar olabilir. Bu dönemdeki adet düzensizliği olan hastaların mutlaka jinekoljik muayeneden geçmeleri gerekir.

MENOPOZ


Menopoz tanım olarak adet kanamalarının durmasıdır. Son adet tarihinin üzerinden bir yıl geçmesi ile tanısı konulur. Ayrıca kanda FSH ve LH isimli hormonlara bakarak da tanısı konabilir. Menopoz öncesi dönemde düzensizlikler daha sık görülür. Ancak menopozdan sonra kanama olması çok önemlidir. Sebebleri kullanılan hormon ilaçları, rahim içinde incelme, polip, myomlar, kistler gibi iyi huylu nedenler olabileceği gibi hiperplazi ve rahim kanseri gibi kötü huylu nedenler de olabilir. Bu yüzden menopoz sonrası kanamalarda mutlaka rahim içinden parça alınarak patolojik değerlendirme gerekir.